Γράφει η ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΟΥΛΑ, Γραφίστρια (Πτυχιούχος B.Α. Graphic Design), Συγγραφέας, Απόφοιτη σχολής ΜΕΧΑ
Ο μήνας που ανοίγει την πόρτα του κήπου για να μας ξεναγήσει στην Άνοιξη, είναι ο Μάρτης.
Ο Μάρτης ήταν ο πρώτος μήνας του Ρωμαϊκού ημερολογίου λόγω της εαρινής ισημερίας, το όνομά του προέρχεται από το θεό Άρη, όπου στα λατινικά είναι Mars-Martius, η Πρωτοχρονιά δηλαδή των αρχαίων Ρωμαίων.
Την 1η Μαρτίου γιορτάζονταν οι Καλένδες του Μαρτίου. Στην αρχαία Ρώμη το μήνα Μάρτιο πραγματοποιούνταν πολλές εκδηλώσεις, όπως τα Ματρωνάλια, τα Αγωνάλεια και τα Λιμπεράλια προς τιμή των θεών, Άρη, Ήρα τη μητέρα του θεού Άρη και του Λίμπερ του θεού της αμπέλου συνεπώς του κρασιού. Στην αρχαία Ελλάδα εξίσου το μήνα Μάρτιο, υπήρχαν πάρα πολλές γιορτές αφιερωμένες στους θεούς.
Ο Μάρτης αντιστοιχεί με τους μήνες Ανθεστηριώνα και Ελαφηβολιώνα του αρχαίου ημερολογίου, γιορτές αφιερωμένες στο θεό Διόνυσο και στη θέα Άρτεμις. Όπως έχουμε επανειλημμένως τονίσει, τίποτα στην παράδοσή μας και ιδιαίτερα στη λαογραφία δεν είναι τυχαίο και δεν προέρχεται από παρθενογένεση, αλλά υπάρχει επιρροή από την αρχαιότητα.
Ένα από αυτά τα έθιμα είναι και το βραχιόλι του Μαρτίου, όπου έχει συνδεδεμένες τις ρίζες του στην Αρχαία Ελλάδα και συγκεκριμένα στα Ελευσίνια μυστήρια, όπου οι μύστες τοποθετούσαν βραχιόλια από κλωστή συνήθως πολύχρωμη ή σε κοκκινωπή απόχρωση στα χέρια ή τα πόδια τους, τη λεγόμενη κρόκη!
Το έθιμο αυτό συναντάται και στη νεώτερη Ελλάδα το γνωστό σε όλους μας βραχιόλι του Μαρτίου, από άσπρη και κόκκινη κλωστή, που ονομάζεται συνήθως «Μάρτης». Συγκεκριμένα τοποθετείται στο χέρι των παιδιών για την προστασία από το κάψιμο του ήλιου, αλλά και η κόκκινη κλωστή, το νήμα, το κόκκινο της χρώμα λειτουργεί αποτρεπτικά από κάθε τι κακό και μολυσματικό. Παλαιότερα το βραχιολάκι το έβγαζαν την ημέρα του Πάσχα και το έβαζαν στο αρνί για να μην καεί το κρέας κατά τη διάρκεια του ψησίματος ή το τοποθετούσαν σε μια χελιδονοφωλιά! (Σε άλλο άρθρο της εφημερίδας θα αναλύσουμε το βραχιόλι του Μαρτίου, το έθιμο της κλωστής, εκτενέστερα).
Ένα ακόμη έθιμο ήταν και αυτό με τις ανύπαντρες κοπέλες να τοποθετούν των Αγίων Θεοδώρων, κόλλυβα κάτω από το μαξιλάρι τους – ναι, καλά διαβάσατε, κόλλυβα! – για να τους φανερώσουν τον μέλλοντα σύζυγό τους. Τα κόλλυβα, πέρα από τη μνημόνευση των νεκρών, τα συνέδεαν με την ευγονία και τη μελλοντική οικογενειακή κατάσταση.
Επίσης, κατά το μήνα Μάρτιο συναντάμε ένα χαρμόσυνο έθιμο αυτό της «Χελιδόνας», έθιμο σηματοδοτούμενης σημασίας! Τα χελιδονίσματα είναι ένα αρχαίο έθιμο, υπήρξαν τα κάλαντα της άνοιξης, όπου τα παιδιά γιόρταζαν το τέλος του χειμώνα την 1η Μαρτίου ή την 21η Μαρτίου την Εαρινή Ισημερία και τον ερχομό των χελιδονιών άρα και της Άνοιξης. Τα παιδιά κρατούσαν το ομοίωμα ενός χελιδονιού, συνήθως ξύλινο και τραγουδούσαν τη «Χελιδόνα», ο κόσμος τους πρόσφερε διάφορα κεράσματα!
Το συγκεκριμένο έθιμο τηρείται ακόμα στην Ελλάδα, για παράδειγμα στην Ήπειρο και στη Θράκη. Τα παιδιά δημιουργούν ένα ξύλινο ομοίωμα χελιδονιού, το τοποθετούν ψηλά σε ένα επίσης ξύλινο ραβδί, όπου πλέκουν πάνω σε αυτό φύλλα από κισσό και του κρεμούν πολλές κορδέλες άσπρες και κόκκινες, με ένα καλάθι στο χέρι περνούν από σπίτι σε σπίτι, τραγουδώντας τα χελιδονίσματα, τον ερχομό της Άνοιξης αλλά και της καλής και εύφορης εσοδείας.
Συμβολικά όλα λοιπόν στην παράδοση, κρατούν από τότε που οι σπιτονοικοκύρηδες κερνούσαν τα παιδιά αυγά για το καλό του σπιτιού, της αειθαλούς βλάστησης και της καλής κτηνοτροφικής παραγωγής.
Επίσης, ο μήνας Μάρτιος είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τη μεγάλη εκκλησιαστική Θεομητορική γιορτή, τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, την καλή αναγγελία, τη χαρμόσυνη είδηση της επικείμενης γέννησης του Ιησού Χριστού, από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ προς τη Μαριάμ. Και φυσικά η εθνική επέτειος της 25ης Μαρτίου, ο εορτασμός της Ελληνικής Επανάστασης του 1821!
Ο Μάρτης μήνας είναι άφθονος σε λαογραφία ήθη και έθιμα, γιορτές, καιρικές εναλλαγές, ονόματα και δημώδεις παροιμίες όπως, «Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκάφτης» ή «Τσοπάνη μου την κάπα σου το Μάρτη φύλαγε την», λόγω των απότομων μεταβολών του καιρού. Επίσης, «Το Μάρτη να μην χαίρεστε και βγάνετε τις κάπες, πότε γελάει και ξαστερών και πότε ανταριάζει» και το «λείπει ο Μάρτης από τη Σαρακοστή…» αφού είναι άρρηκτα συνδεδεμένος μήνας με τη μεγάλη και Αγία Τεσσαρακοστή, τη μεγάλη νηστεία πριν από το Πάσχα και τόσα άλλα. Τον Μάρτη τον λέμε και «Φυτευτή», εφόσον είναι ο καταλληλότερος μήνας για φύτευση των νέων δένδρων ή «Βαγγελιώτη» λόγω της γιορτής του Ευαγγελισμού.
Ο Μάρτης είναι μήνας της αναγέννησης, είναι εναρκτήριος μήνας της Άνοιξης, και κάθε τι παλιό αναγεννάται. Καλή Άνοιξη, καλώς να ορίσουν τα πρώτα χελιδόνια που σηματοδοτούν και την επίσημη έναρξή της.
